အရပ်သားများ အစုအပြုံလိုက်သတ်ဖြတ်ခံရမှု ၉၅ ကြိမ်ထက်မနည်း ရှိလာ

Photo – AFP

▪️ကာလ (Period)

၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁ ရက်ကနေ ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၉ ရက်အထိ။

▪️ဖြစ်ရပ်/အဖြစ်အပျက်များ (Incidents/events)

ဒီဇင်ဘာ ၅ ရက်က အရပ်သား ၁၈ ဦးသေဆုံးခဲ့သော ‘စစ်ကိုင်းတိုင်း ဒီပဲယင်း မရကန် ရွာဖြစ်စဉ်’နှင့် ဒီဇင်ဘာ ၆ ရက်က အရပ်သား ၁၁ ဦးသေဆုံးခဲ့သော ‘ရှမ်းပြည်နယ် မိုးမိတ်မြို့နယ် မြစ်ဆုံရွာဖြစ်စဉ်’များအပါအဝင် လေးနှစ်ကျော်ကာလအတွင်း နိုင်ငံတဝန်းတွင် အရပ်သား ၁၀ ဦးနှင့်အထက် အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံရမှု ၉၅ ကြိမ်ထက်မနည်း ရှိခဲ့ပြီး စုစုပေါင်း ၁,၈၆၁ ဦးထက်မနည်း သေဆုံးခဲ့သည်။

▪️တည်နေရာ (Locations)

ရန်ကုန်တိုင်းမှအပ နိုင်ငံတဝန်း၌ အရပ်သားများ အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံရမှုများ ရှိနေသည်။ စစ်ကိုင်းတိုင်းက အများဆုံးဖြစ်ပြီး ၄၁ ကြိမ်ရှိသည်။

▪️အဖွဲ့အစည်းများ (Actors involved)

စစ်ကော်မရှင်တပ်များနှင့် လက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များ။

▪️ဖြစ်ရပ်အမျိုးအစား (Types)

လက်နက်တမျိုးမျိုးဖြင့် ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်ခံရခြင်း၊ မီးရှို့ခံရခြင်းနှင့် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်ခံရခြင်းတို့ကြောင့် အရပ်သားများ အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံရမှု။

▪️အခြေအနေ ဦးတည်ချက် (Status/trends)

ဖြစ်စဉ်များအနက် ၉၁ ခုမှာ စစ်ကော်မရှင်တပ်များက ကျူးလွန်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး အရပ်သား ၁,၇၇၆ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။ ကျန်လေးခုမှာ တော်လှန်ရေးတပ်များက ကျူးလွန်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ကာ ၈၅ ဦးသေဆုံးခဲ့သည်။ သေဆုံးသူများ၏ ၅၉ ရာခိုင်နှုန်းမှာ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်ခံရခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်။ စစ်ကော်မရှင်သည် မြေပြင်ထိုးစစ်အပြင် တိုက် ခိုက်ရေးရဟတ်ယာဉ်၊ ဂျက်ဖိုက်တာနှင့် ဒရုန်းများသုံး၍ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများလည်း အားကောင်းလာသဖြင့် ယခုလိုဖြစ်စဉ်များ နောက်ထပ်ပိုများလာနိုင်သည်။

▪️အန္တရာယ်အဆင့် (Risk Level)

တော်လှန်ရေးတပ်များ၏ ထိန်းချုပ်နယ်မြေများ (resistance controlled territory)နှင့် စစ်ရေးတင်းမာနယ်မြေများ (contested areas) များရှိ အရပ်သားများမှာ အန္တရာယ်ဖြစ်နိုင်ခြေ အမြင့်ဆုံး၌ရှိနေသည်။ အရပ်သားနေအိမ်များအပြင် သာသနိကအဆောက်အအုံများ၊ ဆေးရုံနှင့် စာသင်ကျောင်းများပါ ပစ်မှတ်ထားခံနေရသဖြင့် ပဋိပက္ခများအတွင်း အရပ်သားများအပေါ် ကာကွယ်မှုပေးနိုင်စွမ်း (civilian protection) အဆိုးရွားဆုံးနိမ့်ကျနေသည့်အခြေအနေကို ဖော်ပြနေသည်။

▪️သက်ရောက်နိုင်ခြေ (Implications)

စစ်အနိုင်ရလိုသည့် ရည်မှန်းချက်နှင့် သံသယအခြေပြု လုံခြုံရေးရှုထောင့်တို့ဖြင့် အရပ်သားများကို ပစ်မှတ်ထားခြင်းသည် ကျူးလွန်ခံရသူတွင်သာမက ကျူးလွန်သူ များအပေါ်တွင်လည်း ဆိုးကျိုးရှိသည်။ ပစ်မှတ်ထားတိုက်ခိုက်ခံရသဖြင့် အရပ်သားများသေဆုံးမှု (civilian casualty) ဦးရေနှင့် အိုးအိမ်ဖျက်ဆီးခံရမှု (domicide) မြင့်မားလာနိုင်သည်။ ကျူးလွန်သည့် အဖွဲ့အစည်းများသည်လည်း စစ်ရေးရှုထောင့်တခုတည်းကိုသာ အလေးပေးတိုက်ခိုက်သဖြင့် စစ်အတွင်း ရာဇဝတ်ကျူးလွန်မှုမှတ်တမ်း (war crime records) ပိုများလာနိုင်သည်။